Dağcılık

Dağcılık, dağlarda yürüyüş ve kamp kurmanın yanı sıra tırmanma sporunu da kapsayan bir doğa sporudur. 18.-19. yüzyılda Avrupalı (İngiliz ve Fransızlar başta olmak üzere) zenginlerin boş zamanlarını değerlendirme ve hayatlarının rutinlerini yeni maceralarla süsleme arayışı neticisinde bir spor sayılmaya başlanan dağcılık, 20.yüzyılın başında diğer ulusların da ilgisini çekmeyi başarmıştır. Uluslararası bir spor haline gelmesi ise, 1931 yılında, merkezi Cenevre’de olan Uluslararası Dağcılar Birliği (UIAA)’nin kurulmasıyla mümkün olmuştur. İzleyen yıllarda, belirli teknik ve emniyet yöntemlerinin geliştirilmesine paralel olarak kendine özgü disiplini ve ilkeleri olan bir spor haline dönüşen dağcılık, birçok doğa sporunun da önünü açmıştır. Günümüzde en çok rağbet gören doğa sporlarından biri olsa da, bu spora eklenebilecek yeniliklerin azalması, yeni neslin yeni doğa sporlarına daha fazla ilgi duyması ya da bu tür sporlara yönelmesi nedeniyle, 20. yüzyılın başındaki popülaritesini kaybetmeye başlamıştır. Türkiye’deyse dağcılık, üniversite klüpleri ve Türkiye Dağcılık Federasyonu (TDF) bünyesinde canlılığını korumaktadır.

Dağcılık Stilleri

Hafifliğin  ve hızın ön plana çıktığı ve aynı zamanda teknik tırmanış içeren dağcılık  sporunun esas ruhunu temsil eden tırmanış sitilidir. Ana ve ara kamp yoktur.  Hızlı ve hafif olmak için tek kamp noktasından hareket edilir. ‘Temiz tırmanış’  diye tabir edilen ve tırmanış sonrası rotayı değiştirmeyen ‘doğal’ yöntemler  kullanılır. Yapay  yöntemlerden tamamen uzak olan bu tırmanış stilinde tırmanıcılar bütün  zorluklar ve risklerle kendi başlarına başa çıkarlar. Temelindeki bu  yöntemlerden dolayı ‘macera ruhu’ ile beslenir.

Trekking  ve Hiking

Türkçede Dağ veya doğa yürüyüşü olarak kullanılmasına karşılık dağ ve doğa yürüyüşünün tam karşılığı  HIKING dir. Günü birlik olarak yapılır ve kamplı konaklama içermez. Eğer bu  aktivite kamplı olacaksa adı Trekking olur.

Ekspedition

BGC. Uzun zaman gerektiren  ve tırmaılan yükseklik bakımından vicudun klimaya uyum sağlayabilmesine olanak  sağlamak amacı ile bol miktarda iniş çıkış içeren Yüksek İrtifa Tırmanışı’nın  ingilizce adıdır. Tırmanıcılar zirveye çıkana kadar kendi kamp yüklerini bir  üst kampa taşırlarken birden fazla gitgel yaptıkları faaliyettir.

Ferrata

Kayaya sabitlenmiş metal  merdivenleri kullanarak tırmanma stilidir.

Sportif Tırmanış (Sport climbing)

Genellikle kaya üzerinde ya  da yapay duvarlarda kullanılan tırmanma stilidir. Kendi içinde dört ana kısma  ayrılır.

Kaya Tırmanışı

Önceleri dağcılığın bir  kolu olarak tanınan kaya tırmanışı, uzun süredir rüştünü ispatlamış, bağımsız  bir spor dalı. Bu spora, doğayla baş başa, fit ve sağlıklı kalmak, biraz da  adrenalini damarlarında hissetmek için başlayanlara göre, tırmanmanın kısa süre  sonra bir tutku halini alır.       Doğayla iç içe olmaktan,  trekking gibi sporlardan hoşlanıyorsanız kendinizi biraz zorlamak için kaya  tırmanışı iyi bir seçenek olabilir. Her ne kadar ekstrem bir spor olarak kabul  edilse de gözünüz korkmasın. Kaya tırmanışı, heyecan duygusunun veriyor,  stratejik karar verme yeteneğinizi geliştiriyor. Denge, estetik, esneklik ve  gücü bir araya getiren bu sporda doğaya rağmen değil, ona uyum sağlayarak  ilerleniyor. Fiziksel güç ve zekayı aynı anda kullanmak gerekiyor. Bir nevi  insan kendi kendine meydan okuyor! Kaya tırmanışında, kol ve bacak kasları  başta olmak üzere, vücudun hemen hemen bütün kasları çalışıyor. Kayaya yaklaşılan pozisyonlar ise karın kaslarına fayda sağlıyor. Doğa ile iç içe  olmak ve temiz hava, tabii ki beden ve ruh sağlığımızı olumlu yönde etkiliyor.  Kaya tırmanışı, sportif tırmanış(spor tırmanış) ve geleneksel tırmanış olarak  ikiye ayrılıyor. Yeni başlayanlara sportif tırmanış tavsiye edilir. Yıllardır kaya tırmanışı  yapan, Wolftrack Doğa Sporları Merkezi eğitmeni Reşat Nuri Ülger, bu sporun  kişinin özgüvenini geliştirmede faydası olduğunu söylüyor. Bir başka kaya  tırmanıcısı Tuğba Belkayalı ise, kendini daha özgür hissettiği ve stres attığı  için bu sporu yaptığını anlatıyor. Belkayalı’ya göre içinde az da olsa  tehlikeyi barındırması bu sporu onun için daha zevkli hale getiriyor. Geleneksel tırmanış daha  onceden konulmus boltlar olmadan sadece yaninizdaki malzemeleri kullanarak  tırmanma şeklidir. Sportif tırmanış önceden  yerleştirilmiş boltları takip ederek, üstüne ekspres yerleştirerek rota  üzerinden tırmanma şeklidir. Geleneksel tırmanışa göre daha kolay ve daha  güvenlidir.Kaya Tırmanışı

  • Bouldering: Özelikle kaya tırmanışına yeni başlayanlar için çok faydalı bir antrenman. Teknik, kuvvet ve dayanıklılık gibi becerilerin geliştirilmesine katkı sağlıyor. Kaya tırmanışı ayakkabısı ve toz torbası kullanılıyor. Yerden fazla yükselmeden(en fazla 2-3 metre), genel olarak yatay hareket ederek, teknik geliştrmeye yarar. Yükselme amaçlı olmadığından genelde güvenlik alınmaz. Tecrübeli tırmanıcılar da antrenman için bouldering yaparlar.
  • Lider tırmanış: Geleneksel ya da spor tırmanışta dağcının önce ya da önden çıkmasıdır. Lider tırmanan artçıya göre daha riskli tırmanmaktadır. Lider tırmanıcı ara emniyet noktalarına (örneğin spor tırmanışta boltlara) ekpres takıp burdan ip geçirir. Aralari 2 ila 5 metre olan bir ara emniyet noktasından öbürüne kadar düşme riski vardir. Ancak düşerse bir önceki ara emniyet noktasına kadar düşer.
  • Top-rope tırmanış: Liderin açtığı ve indiği rotadan diğer tırmanıcıların liderin indiği iple yukarı tırmanmasıdır. Yeni öğrenim gören tırmanıcı adaylarının genel olarak tırmanma biçimidir.
  • Üstten Emniyetli (Top-rope) tırmanış: İpi atılmış bir rota üzerinden spor tırmanış yapılmasıdır. Tırmanış ipi, rotanın tepesindeki istasyondan geçerek tırmanışçıya gider. İpin diğer ucu da emniyet alan kişide bulunur. Tırmanışçı tırmandıkça, ipte oluşan boşluğu emniyetçi alıyor. İpli tırmanışlar içinde en güvenlisidir Top-rope. Top-rope tırmanışta düşülürse ancak ipin esnemesi kadar aşağı inilir. Ancak top-rope tırmanış için önce birisinin lider tırmanış yapıp rotayı “açması” gerekmektedir.

Serbest Stil

En çok kullanılan tırmanış  türü. Free climbing denilen bu tırmanışta, yükselmek için yapay tekniklere  kesinlikle başvurulmuyor. İp ise tırmanan kişiyi, düşüş ihtimaline karşı,  tehlikeden korumak için kullanılıyor.

Free-Solo

Hiçbir emniyet aleti  kullanılmadan, kaya tırmanış ayakkabısı ve toz torbasıyla yapılıyor. Free-solo  fazlasıyla deneyim gerektiriyor. Zaten bu türde tırmanan sayısı oldukça az. Bu  stilde tırmanmak için fiziksel olduğu kadar psikolojik olarak da hazır olmak  gerekiyor. Çünkü, yapılan hata çoğunlukla ölümle sonuçlanıyor. Çıplak ayakla da  tırmananlar var.

Yapay Tırmanış

Yükselmek için çeşitli  aletlerden faydalanılarak yapılan tırmanış türü. Yapay tırmanışta, sikke,  jumar, hook, ip, merdiven gibi aletler kullanılıyor. Çıkışta, lider  tırmanıcının örneğin sikkeye (tutunmak için kayaya çakılan çivi) basması  durumuna yapay çıkış adı veriliyor.

Nasıl Eğitim Alınıyor?

DağcılıkKaya tırmanışı eğitimi  veren bir çok doğa sporu merkezi var. Eğitimin ilk aşaması teorik dersler;  Öncelikle, tırmanış teknikleri, stilleri, tırmanış ve iniş istasyonlarının  kurulması, top- rope (tırmanış ipi) ve malzemeler hakkında ayrıntılı teorik  eğitim alınıyor. Bir sonraki aşamada  uygulamaya geçiliyor. Malzeme takıp çıkartmak, yerden birkaç metre yükselerek  yapılan egzersizlerle ip inişi ve top rope tırmanış uygulaması yapılıyor. En son aşamada lider  tırmanışın (eğitim alındıktan sonraki uzmanlaşılan tırmanış) temel bilgileri  alınıyor ve tecrübeli bir kaya tırmanışçısıyla beraber uzun rotalarda tırmanışlara başlanıyor.

Uzun Duvar Tırmanışı

Kaya tırmanma tekniklerini  ve emniyet malzemelerini kullanarak bir ip boyundan daha yüksek olan kaya  üzerinde yapılan tırmanış şeklidir.

Yapay Duvar  Tırmanışı

Genellikle kapalı alanlarda  (bazen açık havada) kimyasal malzemeler kullanılarak yapılan sabit veya  ayarlanabilen duvar sistemlerine (genellikle yarışmalara yönelik olarak yapılmış farklı boyutlarda duvarlara) tırmanma etkinliğidir. Yapay duvarlar, farklı biçimlerde ve aralıklarda basamak ve tutamakları içerir. Yapay duvar  tırmanışlarında, duvara dagcılıkta kullanılan teknik malzemelerin  yerleştirilmediği “top rope” (üstten emniyetli ip) tekniği de kullanılmaktadır.

Dağcılıkta Gerekli Olan Malzemeler

GİYİM MALZEMELERİ

  • Bere
  • Balaklava
  • Şapka
  • Yüz Maskesi
  • Bandana
  • Pantolon
  • Şort
  • Mayo
  • Gömlek
  • Kazak
  • T-Shirt
  • Uzun iç çamaşır (alt ve üst)
  • Rüzgarlık
  • Yağmurluk (alt ve üst)
  • Dolgu malzemeli anorak
  • Yelek
  • Beş parmaklı iç eldiven
  • Orta kat eldiven
  • Dış kat eldiven
  • Dağ ayakkabısı
  • Yürüyüş ayakkabısı
  • Çorap ve yedeği
  • Tozluk
  • Sandalet

YÜRÜYÜŞ VE KAMP MALZEMELERİ

  • Sırt çantası
  • Günlük çanta veya bel çantası
  • Batonlar
  • Hedik
  • Tur Kayağı
  • Tur ayakkabısı
  • Foglar
  • Çadır
  • Çadır tamir seti
  • Kazıklar
  • Kar kazıkları ve plakaları
  • Kar fırçası
  • Kar küreği
  • Bivak torbası
  • Uyku tulumu
  • Uyku tulumu iç astarı
  • Şişme veya kapalı hücreli köpük mat
  • Şişme mat tamir seti
  • Isıtıcı toz
  • Fener veya alın feneri
  • Yedek pil
  • Yedek ampul
  • Mumluk ve mumlar

TEKNİK MALZEMELER

  • Kazma
  • Buz çekici
  • Kaya çekici
  • Krampon ve anahtarları
  • Emniyet kolonu
  • Kask
  • Tırmanış ipi
  • İp torbası
  • Karabinalar ve diğer emniyet ekipmanı
  • Kişisel iniş, emniyet alma malzemeleri
  • Buz vidaları ve deadman
  • Çığ sondası
  • Kaya tırmanış ayakkabısı